Pratchettowe dyskusje..

[St_Ladybird]

Ostatnio bardzo zainteresowały mnie słowa Pratchetta, które w pewnym stopniu tłumaczą jego stosunek do literatury fantastycznej.
W przedmowie do "Dywanu" Pratchett napisał:

"Otóż w wieku lat siedemnastu byłem najwyraźniej wielce przekonany, że fantasy składa się głównie z bitew i królów. W miarę przybywania lat i doświadczeń doszedłem do etapu obecnego, to jest skłonny jestem uważać, że tak naprawdę fantasy powinna być o tym, jak unikać bitew i jak się obywać bez królów. Więc tu coś dodałem, tam coś zmieniłem, a ówdzie dołożyłem nieco zdrowego rozsądku..."

Jak myślicie, co dokładnie Pratchett miał na myśli, pisząc o unikaniu bitew i obywaniu się bez królów?

[Kinga]

St_Ladybird, zapraszam do działu powitalnego to taka forumowa tradycja.

Myślę, że chodzi o to, żeby pokazać, że da się stworzyć świat, w którym ludzie dają sobie radę nie robiąc sobie regularnie krzywdy. A niestety królowie zawsze będą chcieli poszerzać swoje terytoria i wpływy, więc kłócą się z tą ideą.

[Cudo_Tyłeczek]

Z wiekiem nabiera się dystansu i umiejętności dyplomatycznego rozwiązywania konfliktów, m.in. dzięki zdobytemu doświadczeniu.

[grace]

Fakt, że Kolor Magii powstał jako parodia ówcześnie panującej literatury fantasy. Stąd 80 letni Cohen wyśmiewał Conana, nic-nieumiejący-mag Rincewind stawiał w dziwnym świetle wszelkich czarnoksiężników, magów i czarodziejów; turysta Dwukwiat wytykał palcami obraz krain pełnych groźnych stworów i dziwów, tak chętnie wymyślanych lub powielanych przez ówczesnych autorów.

Pisząc Dywan, młody Terry miał takie samo pojęcie o fantasy, jakie panowało ówcześnie. Książka fantasy musiała składać się z bitwy, jakichś wrogich sobie nawzajem stworów i koniecznie jakiejś podróży. Trudno się temu dziwić.
Fantasy wyrosło na mitach i legendach, wiele zawdzięcza się tu Tolkienowi, który akurat miał taką, a nie inną wizję na swoje książki.
Jednak wizja ta stała się tak popularna, że okazało się, że pisząc fantasy już domyślnie wstawiało się odpowiednią ilość broni, strachu, gniewu i jakiegoś bliżej nie określonego celu, w którym wszyscy mieli sobie nawzajem przeszkadzać.

Pratchett dorósł nieco, dojrzał i spojrzał na to z innej strony.
Skoro każda inna literatura, czy to fikcja czy nie, może być ciekawa kiedy pisze się o życiu tu i teraz, kiedy pisze się o codziennych sprawach niezbyt pozbieranej straży miejskiej, kiedy głównym tematem może być wytykanie różnic w pojęciu magii czarownic i magów, kiedy związki międzyludzkie mogą mieć większe znaczenie niż gatunkizm... trudno się dziwić, że Pratchett wziął tę swoją pierwszą książkę do ręki, zaczął czytać i poprawiać.

Swoją drogą, wiecie, że te pierwsze wydania Dywanu (mówię o książce, bo wcześniej było wydane jako opowiadanie w 12 odcinkach w gazecie), kosztuje absolutny majątek na aukcjach?
Jej, jak bardzo chciałabym je przeczytać...

[St_Ladybird]

Dziękuję za odpowiedzi

Mam nadzieję, że moja opinia nie będzie zbyt wielką nadinterpretacją Wydaje mi się, że ów "zdrowy rozsądek", o którym wspomina Pratchett w przedmowie, jest właśnie źródłem satyrycznego charakteru jego powieści. W późniejszych dziełach, dojrzały Pratchett pod pretekstem pozornie zwykłej literatury fantastycznej próbuje nam przekazać ważne treści, np. w zabawny i żartobliwy sposób porusza bardzo kontrowersyjny temat religii w "Pomniejszych bóstwach". Jeżeli chodzi o bitwy i królów to myślę, że po prostu pod przykrywką nieidealnych postaci i komicznych sytuacji Pratchett pokazuje nam, ludziom z Ziemi, a nie z Świata Dysku, co robimy "źle". Śmiejemy się z bohaterów, a tak naprawdę sami nimi jesteśmy. Dlatego powinniśmy traktować literaturę Pratchetta nie tylko jako źródło rozrywki, ale także interpretować ją pod kątem tego, "jak unikać bitew i jak obywać się bez królów".

[grace]

Trochę masz racji, ale nie można tego ciągnąć aż tak daleko.
To, że Pratchett pisze na bardzo wielu poziomach, to jest znany fakt.
Wiemy, że pod zabawnymi tekstami i świetnie przemyślaną fabułą kryje się zawsze jakiś głębszy przekaz.

Nie można jednak traktować tego jako przewodnika jak unikać bitew i królów. Bo nie o to chodzi.
Terry próbuje wyciągnąć o wiele większe wartości i zasugerować skupienie się na nich.
Oczywiście wszystkie te wartości są wielkim kłamstwem, jak to pisał w Wiedźmikołaju, ale jednak kształtują nas i to, co robimy.

[buka482]

W historii fantasy się mówi,że pierwszym pisarzem fantasy był Tolkien. Pisząc swoje książki bardzo dużo korzystał z legend i opowieści anglosaskich oraz Wikingów. A że te ludy bez wojaczki długo nie wytrzymywały i dużo walk,bitew w ich legend nie powinno dziwić,że w książkach Tolkiena jest tego trochę. Mają jednak też ukryty przekaz, który warto również znaleźć. Pierwsi naśladowcy Tolkiena będąc pod jego wpływem też pisali o bitwach i królach czasami zapominając,że warto jednak coś przekazać a nie tylko opisać mordobicie. Byli i są autorzy fantasy,którzy chcą więcej przekazać niż zwykłą opowieść,ale wartości i inne podejście do różnych spraw. U Pratchetta to widać,że trzeba się doszukiwać prawdziwego przekazu jego treści. Dla mnie jeszcze jest jeden autor (a raczej autorka), która przekazuje głęboką treść w swoich pozycjach - Urusla Le Guin.

[Stanisław Ssakmorski]

Tolkien stworzył pewien typ fantasy, ale początki gatunku są wcześniejsze, np. Lord Dunsany Córka króla elfów.

Natomiast samego Pratchetta w zasadzie nie można określać jako pisarza fantasy - spotyka się określenia, że to fantasy humorystyczne lub ironiczne. Po prostu fikcja literacka z dużą ilością elementów fantastycznych - a i trochę też technicznych a la science fiction.

Edward James w eseju "Weaving the Carpet" (Terry Pratchett: Guilty of Literature) stwierdza wprost, że pierwsza wersja Carpet People to jest jedyne dzieło Pratchetta w dużym stopniu utrzymane w konwencji fantasy. Druga wersja, po 21 latach, pokazuje, że Pratchett wyraźnie odrzucił tropy typowe dla fantasy: "królów, bitwy, ideał heroizmu, wartości starożytne", a jednocześnie dodał sporo tekstu, wprowadzając nieobecny w pierwszej wersji humor. Według Jamesa, Świat Dysku to "anty-fantasy".

I trzeba uważać, żeby się nie dać zwieść brakowi bitew i królów w ŚD - trup i tak się ściele całkiem gęsto, tylko że w tej przezabawnej otoczce tak bardzo tego nie zauważamy. W zasadzie można by stworzyć wątek-wyliczankę wszystkich pozabijanych postaci. O ile król Verence - mimo że brutalnie zamordowany - 'żyje' nadal jako sympatyczny duch, to już Teatime/Herbatka ze swoją morderczą bezwzględnością wydaje się być pewnym wykroczeniem poza ramy wyznaczone w tym względzie przez Pratchetta we wcześniejszych 19-tu częściach cyklu.

[Rob Rozbój]

Tolkien stworzył pewien typ fantasy, ale początki gatunku są wcześniejsze, np. Lord Dunsany Córka króla elfów.

Teatime/Herbatka ze swoją morderczą bezwzględnością wydaje się być pewnym wykroczeniem poza ramy wyznaczone w tym względzie przez Pratchetta we wcześniejszych 19-tu częściach cyklu.

Tak chyba nie do końca. Jeśli przyjąć że fantasy to bohaterowie, smoki, dziewice, magiczne miecze i czarodzieje, to można śmiało przyjąć że taka Odyseja, saga o Beowulfie, Kalevala czy Księga Tysiąca i Jednej Nocy też są dziełami fantasy.

Ba. Jeśli Herbatka jest wykroczeniem poza ramy, to Carcer jest wybiciem ze ścian wraz rozbiórką budynku.

[buka482]

No tak,można nazwać Odyseję, sagę o Beowulfie i inne fantastyką. Tylko, że w okresie w jakim powstawały nie nazywano tego fantastyką. Szczerze wierzono, że te opowieści są prawdziwe. W końcu Aleksander Wielki był święcie przekonany,że Illiada to historia prawdziwa.. I wielu sławnych bohaterów też..

[Stanisław Ssakmorski]

też są dziełami fantasy

Dlatego odróżnia się 'fikcję literacką z elementami fantastycznymi' od 'gatunku fantasy' - ten drugi charakteryzuje się obecnością w utworze świata alternatywnego (i ten akurat warunek jest spełniony przez ŚD). Natomiast Odyseja czy Baśnie Tysiąca.. czy choćby Baśnie Andersena osadzone są w 'naszym' świecie i tylko wykazują mniejszy lub większy stopień nasycenia elementami fantastycznymi.

Dlatego za właściwych twórców gatunku fantasy uważa się Lorda Dunsanyego i Roberta E. Howarda, którego cykl o Conanie określa się jako 'fantasy heroiczna' (a wcześniej, w XIX w., grunt przygotował William Morris, u którego pojawia się motyw 'poszukiwania' osadzony w wyimaginowanym średniowiecznym świecie). Tu można dorzucić też H.P. Lovecrafta, który inspirował się Dunsanym. A jeszcze w 1922 wyszła The Worm Ouroboros E.R. Eddisona, kładąca dalsze podwaliny jako fantasy heroiczna. A po nich przyszli 'Inklingowie', którzy wypracowali 'fantasy epicką'.

Osobiście nie jestem fanem tego typu klasyfikacji - podziały i kategoryzacje w humanistyce to na ogół czcze akademickie zajęcie - a każde ponadprzeciętne dzieło okazuje się łączyć w sobie elementy różnych 'gatunków' literackich. Dlatego Brian Attebery, amerykański specjalista od fantasy, definiuje gatunek w oparciu o teorię 'zbiorów rozmytych' - cechy gatunkowe wyznaczane są przez zbiór wszystkich wybitnych dzieł w danym stylu (spośród których jedne są bardziej centralne a inne bardziej peryferyjne - dla fantasy, wg Atteberego, w oparciu o badania ankietowe, centralne są dzieła Tolkiena, Le Guin, a także L. Carolla i E.R. Eddisona)

Wydaje mi się, że najlepszymi kategoriami są po prostu nazwiska autorów oraz tytuły dzieł.

[Cudo_Tyłeczek]

Awww...

[Detrytus]

A ja nie trawię żadnych klasyfikacji. Literaturę, tak jak muzykę, czy inną sztukę dzielę na dobrą (czyli taką jaka MI sie podoba) i całą resztę.
SZTUKA jest jak gówno: to się czuje ale nie rozumie. Mickiewicz ujął to ładniej ale jakoś nie chce mi się go cytować:)

[Rob Rozbój]

Wydaje mi się, że najlepszymi kategoriami są po prostu nazwiska autorów oraz tytuły dzieł.

Owszem. Do nazwisk pionierów można spokojnie w takim razie dorzucić Burroughsa i Merritta moim zdaniem, choć w rzeczy samej Howard jako mistrz (czy stworzył heroic fantasy, to znów kwestia sporna) zaistniał na dobre w literaturze, i przy okazji w moim serduchu.

[Cudo_Tyłeczek]

choć w rzeczy samej Howard jako mistrz (czy stworzył heroic fantasy, to znów kwestia sporna)

...rozwiń, proszę, bo tak to tylko "czcze oszczerstwo" rzucasz na wiatr