Wydział Rozważań Językowych NU

[Stanisław Ssakmorski]

Dobra, dobra ..

[Stanisław Ssakmorski]

Z okazji dwusetnego posta,
do rzeczy będzie, posta-
nowiłem, moja riposta.

/"Bez sensu" - fragment, autor n.n./

A na przykład taki pasaż mały z Pomniejszych bóstw:

Wzdłuż brzegu ciągnęły się wydmy.

Wynika z niego, że brzeg to jedno, a wydmy to już co innego i jedynie są wzajem siebie równoległe. Należy wykluczyć, że Pratchettowi chodziło o jakieś położone już poza pasem wybrzeża tzw. wydmy śródlądowe, bo mamy tu do czynienia z opisem brzegu morskiego widzianego z pewnej odległości ze statku. A z pewnej odległości ze statku to widać tylko brzeg (jeżeli teren za nim nie jest zdecydowanie górzysty - akurat w tym wypadku nie jest).
Tu nie należy mylić brzegu z plażą - plaża to tylko część brzegu, w skład którego wchodzi jeszcze to, u podnóża czego ona leży: skały, klify, czy właśnie wydmy. Wydmy i brzeg to jeden i ten sam, a nie dwa odrębne, utwory geologiczne, jak sugeruje wersja polska. Wątpliwości ostatecznie rozwiewa Pratchett:
"The coast here was dunes"
- 'brzeg w tym miejscu był wydmowy' mówiąc językiem geografii. A więc brzeg to wydmy - wydmy stanowią brzeg (i można spodziewać się, że jest tam ładna piaszczysta plaża).

[Cudo_Tyłeczek]

Czepiasz się:)

"Okoliczny krajobraz był typowy dla argentyńskiej pampy – bujne zbiorowiska łąkowe; wzdłuż brzegu ciągnął się pas zarośniętych trawą wydm."

http://www.national-geographic.pl/artyk ... darwina/1/

[Stanisław Ssakmorski]

Nie czepiam - pokazuję, co napisał Pratchett - u niego nic się nie ciągnie i nie jest równoległe ('wzdłuż'), bo Pratchett pisze ogólnie o typie 'wybrzeża' (a. 'brzegu morskiego').
Natomiast w cytacie powyżej autor pod słowem 'brzeg' rozumie 'teren bezpośrednio graniczący z wodą', czyli plażę, bo te trawiaste wydmy to tak naprawdę też brzeg. Omawiane tu cytaty różnią się kontekstem - przede wszystkim lokalizacją narratora. Cytat z Nat. Geo. jest też tłumaczeniem. Wynika z niego, że narrator jest w głębi lądu - na pampie - więc nie widzi oceanu, bo mu go te wydmy przesłaniają (aczkolwiek myślę, że tak naprawdę to jest opis łączony - trochę w głębi pampy, trochę jej skraj graniczący z wodą, bo przecież autor najpierw zwiedził cały obszar, potem napisał). Natomiast brzeg u Pratchetta jest widziany z morza, z oddali - i jedyne co tak naprawdę widać, to wydmy - które są właśnie brzegiem. Cytat z Nat. Geo. można by przerobić na 'zbiorowiska łąkowe, które od oceanu oddzielał pas porośniętych (nie: zarośniętych - to nie jest zapuszczony ogródek albo leżące odłogiem pole) trawą wydm'.
Reasumując: w polskim jedno słowo 'brzeg' ma dwa znaczenia, którym odpowiadają dwa różne słowa w angielskim - 1) 'plaża' (pas lądu bezpośrednio stykający się z wodą) - ang. 'shore', 2) 'wybrzeże' (plaża w sensie (1) + przede wszystkim wydmy, skały, klify, przybrzeżne tereny podmokłe - solniska /!/) - ang. 'coast'. W powyższym cytacie u Pratchetta jest 'coast'! - i odnosi się do brzegu-wybrzeża, czyli pasa wydm z nielicznymi solniskami (po przecinku, w dalszej części cytowanego zdania), a brzeg-plaża - 'shore' - nie jest w ogóle wspomniana i nie gra tutaj roli. Brzeg w sensie 'wybrzeże' nie może ciągnąć się równolegle do brzegu w sensie 'plaża' - bo już ją w sobie zawiera.

[Cudo_Tyłeczek]

Dobra, dobra ..

I jest o co kruszyć kopie?

[Stanisław Ssakmorski]

Dzidy, lance, piki, włócznie, sarissy ...

[Uuu!]

Nie czepiam

Szukasz błędów na siłę. Być może jesteś jedynym czytelnikiem, który zwrócił na to uwagę. Czytając książkę mało kto zastanawia się nad każdym wyrazem i analizuje jego zakres znaczeniowy. Takie podejście psuje całą radochę z czytania.
Ja też mam tę przypadłość, że doszukuję się w książkach błędów, ale staram się nie popadać w paranoję.

EDIT: A "Cudo Tyłeczek" to wg mnie majstersztyk. "Radosna Pupcia" jest... do dupy.

[Stanisław Ssakmorski]

'Radosna Pupcia' - zgodnie z założeniami wątku! - pokazuje jak to imię zostało skomponowane przez Pratchett'a i jak ono jawi się oczom anglojęzycznego czytelnika. Jolly = radosny, little bottom = pupcia. To jest forum poświęcone Pratchettowi. Cudo Tyłeczek ma silne konotacje erotyczne, imię dobre w 'sex industry' - a Pratchett tak nie pisze.

Na takiej samej zasadzie fan Kubusia Puchatka może dowiedzieć się, że to wcale nie jest Kubuś, tylko Winnie - zdrobnienie od Winston (a także walijskie imię żeńskie).

Zakładam, że taka wiedza nikomu nie przeszkadza, zawsze można zignorować.

Zgadzam się, że powyższy post o brzegu i wybrzeżu jest szczegółowy, a nie ma w nim żadnej sensacji i jako taki wydaje się mało atrakcyjny itp. Akurat taki przykład miałem pod ręką. Podejście mam inne: czytam Pratchetta i w pewnych fragmentach dostrzegam spore wyzwanie dla tłumacza - zastanawiam się nad nimi, patrzę, jak wyglądają w jedynym istniejącym tłumaczeniu, zastanawiam się dalej i czasami piszę posta. Mnie interesuje sam język - polski, angielski - i w konsekwencji przekład. Dlatego dostrzegam, zdaje się, więcej - a Świat Dysku okazuje się być kopalnią pod tym względem.

Niestety, czytelników na ogół interesuje jak Vimes zabił smoka (ja zupełnie nie pamiętam, jak oni się tam tej bestii pozbyli) - a nie: Jak To Jest Napisane. A Pratchett dostał nagrody i tytuły za zasługi "dla języka angielskiego", a nie - dla rynku księgarskiego.

Ja się nie doszukuję błędów na siłę - ja je widzę. Chodziłem do szkół, miałem polski, trochę czytałem - i tyle.

Szkoda że wydawcy niecnie wykorzystują ignorujące sam język i preferujące fantastyczną akcję podejście czytelników fikcji popularnej typu fantasy, horror etc. Szkoda że czytelnicy nie chcą pokazać, że na język też zwracają uwagę - bo absolutnie na pewno posiadają odpowiednie ku temu kompetencje - czytają książki i to bardzo dużo (wiele z nich to dobrze napisane polskie oryginały), a więc siedzą w języku.

A wydawca Pratchetta wyraźnie tnie po kosztach i nawet z korekty z rezygnował. Oto oparte na polskiej wersji Pratchetta zadanie dla np. ucznia gimnazjum:

Polecenie: popraw następujący fragment (wzięty z jednego z cytatów, pojawiających się na Stronie Głównej) tak, aby nie było w nim błędu składniowego.

Niania przykucnęła. Oboma kciukami przyciskając korek mocno wstrząśniętej butelki szampana, którą trzymała pod pachą.

Maskarada

[Cudo_Tyłeczek]

miałem polski

ojojoj... co Ty mi tu za germanizmy walisz? "Ich habe żabe"? Fuuu...

[Stanisław Ssakmorski]

W szkole miałem geografię, chemię, polski, biologię i w-f. Tak. I inne przedmioty też miałem.

Cuduś: bierz się za zadanie! Ich hab' ein Panzerfaust!

[Uuu!]

Cudo Tyłeczek ma silne konotacje erotyczne,

Nie silne, raczej delikatne. Tak samo delikatne jak Radosna Pupcia.
W wielu przypadkach występuje samo imię bez nazwiska. A co to za imię Radosna? Jak to brzmi bez Pupci? W ogóle nie wiadomo o co chodzi. A samo Cudo bez Tyłeczka brzmi bardzo dobrze.

[Cudo_Tyłeczek]

W szkole miałem geografię, chemię, polski, biologię i w-f. Tak. I inne przedmioty też miałem.

Masz problem

[Stanisław Ssakmorski]

Tak samo delikatne jak Radosna Pupcia.

No, faktem jest, że w pewnych przynajmniej kontekstach czy sytuacjach, jakkolwiek wyrażone odniesienie do pewnych części ciała, będzie miało konotacje czysto erotyczne. No i taki tyłek, pod jaką by tam się nazwą nie krył, nie ucieknie od konotacji. Taki już jego los. U Pratchetta te konotacje są może słabsze, bo słowo "little bottoms" pojawia się w jakiejś reklamie pieluszek.
Imion typu 'Radosna' w polskim nie ma - ale jest już taka nazwa miejscowości pod Warszawą. Ale za to są dziesiątki imion kobiecych, znaczących 'radość' i niektóre z nich występują w języku polskim, np. Kama, Karola. 'Cudo tyłeczek' zdecydowanie bardziej nadaje się do wyrażenia męskiego zachwytu nad atrakcyjną figurą dziewczyny, a 'radosna pupcia' prędzej do wyrażenia czułości wobec przewijanego niemowlaka własnego chowu. Stąd w moim odczuciu różnica w natężeniu konotacji. U Pratchetta 'Cudo Tyłeczek' jest imieniem, którego można się wstydzić - w polskim, no cóż, chyba wszystkie kobiety chciałyby być tak postrzegane ..
Ale ja i tak uważam, że liczy się przede wszystkim osobowość ..

[Uuu!]

bo słowo "little bottoms" pojawia się w jakiejś reklamie pieluszek.

I tu dochodzimy do czegoś, co jest zapewne zmorą tłumaczy (o ile są na tyle dobrzy, żeby zdawać sobie z tego sprawę). Chodzi o nawiązania w tekście oryginalnym do różnych rzeczy i skojarzeń, które w danym kraju są powszechnie znane, ale czytelnikom w innych krajach nic nie mówią. Nie da się tego przetłumaczyć wprost, bo byłoby bez sensu. Trzeba więc kombinować i szukać podobnych odniesień w rodzimej kulturze, żeby to było zrozumiałe.
Ostatnio w Żółwiu Przypomnianym przeczytałem (wybaczcie, że nie chce mi się szukać cytatu) nawiązanie do piosenki Młynarskiego "Dziewczyny, bądźcie dla nas dobre na wiosnę." W oryginale była pewnie jakaś piosenka znana tylko Angolom, której tekst niczego by nam nie powiedział.
I pewnie właśnie tak jest z tym "little bottoms", które poprzez jakąś reklamę znaną tylko w Anglii im się kojarzy z pupcią niemowlaka. A mi pupcia kojarzy się z... pupcią dużo starszą i na pewno kobiecą.
Fakt, że mówi się u nas "gładkie jak pupa niemowlaka", ale "pupcia" ma dla mnie zabarwienie... co najmniej figlarne.

[Cudo_Tyłeczek]

Bo jest różnica pomiędzy tłumaczeniem a przekładem.
Jest różnica między tym, co "robi" np. tłumacz przysięgły czy też inny symultaniczno-synchroniczny a tłumacz książek... Ech, weźmy na ten przykład "klasyczny przekład" słynnego szekspirowskiego "kawałka" - SSaku, jak to szło w oryginale?
"niech sobie ranny jeleń kwili" co tłumacz to inna wersja, a swoją drogą polecam E. Balcerzana "Poetykę przekładu artystycznego", no ale komu, jak komu, będzie się chciało to czytać? ))